Абдулло Мамадамон, Саъдуллозода Шаҳриёр, Сайфиддинзода Одил

Аннотатсия: 

Дар мақола қиёси усули амалкунандаи меъёрҳои тафриқавии сарфи сӯзишворӣ барои автомобилҳои дорои муҳаррики сӯзиши дохилӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва модели пешниҳодшудаи физикию математикии истеъмоли энергияи электромобил бо системаи тормоздиҳии рекуперативӣ гузаронида шудааст. Арзёбӣ дар хатсайри кӯҳии Кӯлоб – Шамсиддин Шоҳин – Шоҳон (64 км, ағба дар баландии 1980 м) иҷро гардид. Барои автомобили бензинии дорои массаи 2100 кг (меъёри заминавӣ 10 л/100 км) иловапулии баландӣ афзоиши сарфро 9,8% (аз 6,40 то 7,03 л) ташкил медиҳад. Барои электромобили дорои ҳамон тавсифоти массавию андозавӣ ҳангоми сарфи заминавии уфуқии 7,41 кВт·соат, баромад ба баландӣ истеъмоли энергияро то 9,09 кВт·соат (+22,7%) зиёд мекунад, вале фаромадани бозгашт аз ҳисоби рекуператсия онро то 5,93 кВт·соат (−20,0%) коҳиш медиҳад. Фарқияти байни самтҳо ба 3,2 кВт·соат мерасад ва сарфи миёна дар сафари даврагӣ (7,51 кВт·соат) аз нишондиҳандаи заминавӣ ҳамагӣ 1,4% зиёд аст. Муайян карда шуд, ки усулҳои меъёрии амалкунанда, ки дар ду самти ҳаракат иловапулиҳои якхелаи баландиро татбиқ мекунанд, бозгашти кори гравитатсиониро тавассути тормоздиҳии рекуперативӣ ба назар намегиранд. Ин зарурати азнавгирии принсипҳои меъёрбандии тавсифоти истифодабарии нақлиёти барқиро асос мебахшад. Ҳангоми тарифҳои амалкунанда дар Тоҷикистон фарқияти хароҷоти мушаххаси истифодабарӣ дар ин хатсайр 22–26 маротиба ба фоидаи электромобилро ташкил медиҳад. 

Калидвожаҳо: автомобили барқӣ; меъёрҳои дифференсиалии харҷи сӯзишворӣ; истифода дар куҳистон; боздории рекуперативӣ; коэффитсиенти танзими баландӣ; таҳлили муқоисавӣ; Ҷумҳурии Тоҷикистон.