Ғанизода Ҷамшед Шуҷоат

Аннотатсия: 

Дар ин мақола давраи ҳукмронии сулолаи Сомониён (асрҳои IX–X) – яке аз саҳифаҳои барҷастатарини таърихи Осиёи Марказӣ, ки такони тавоно дар ташаккул ва рушди санъати меъморӣ гардид, баррасӣ мешавад. Давраи минбаъда, асрҳои миёнаи мутараққӣ ва пасин (асрҳои XI–XVII) дар меъморӣ ва санъати минтақа тавассути призмаи се марҳилаи рушд баррасӣ шуда, давраи аз асри XI то ибтидои асри XIII барои меъмории Тоҷикистон сазовори унвони классикӣ муайян карда мешавад. Намунаҳои синтези санъат дар меъморӣ дар ҷамоати деҳоти Чоркухи ноҳияи Исфараи вилояти Суғд мебошад. Хусусияти он дар сохти мураккаби чубини он аст, ки бе мех қомат рост карда, бо кандакориҳои доимии бадеӣ оро дода шудааст. Тамоми қисматҳои мақбара бо кандакорӣ пушонда шудаанд. Дар давраҳои асрҳои миёнаи мутараққӣ санъати тасвирӣ (расми девор, ҳайкалтарошӣ) ҷузъи ҷудонашавандаи маҷмааҳои меъморӣ ва ҳаёти маънавии ниёгони тоҷик буд. Таъкид мешавад, ки биноҳои он замон, аз қабили мақбараҳо, қасрҳо ва масҷидҳо бо муҷассама ва таносуби мутаносиби худ фарқ мекарданд. Дар мақола навъҳои гуногуни унсурҳои ороишӣ, аз ҷумла кошинкорӣ (мозаика), хишти ороишӣ, гаҷ ва наққошӣ, ки дар таркиби умумии иншоотҳо ба таври бефосила омехта шуда, заминаи муносибати эҷодии меъморони минтақаро ба амалисозии ҷашну анъанаҳои гузашта ташкил медиҳанд, таъкид шудааст.

Калидвожаҳо: санъати тасвирӣ, меъморӣ, ороиши дохили бино, муҷамассозӣ, намо, гунбазҳои ороишӣ, масҷид, ороиш, кундал, деворнигораҳо